Hướng dẫn này dành cho các doanh nghiệp Tây Ban Nha đang bán hàng sang Việt Nam hoặc đang cân nhắc việc này, và muốn biết Hiệp định Thương mại Tự do giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam (EVFTA) thực sự mang lại gì cho họ. Đọc xong, bạn sẽ biết những dòng thuế nào đã hoặc đang được xóa bỏ, bạn cần làm gì để khách hàng Việt Nam của mình được hưởng thuế suất ưu đãi, và những lợi ích nào khác ngoài thuế quan mà bạn có thể tận dụng.
EVFTA là gì và đang ở giai đoạn nào vào năm 2026
Theo Ủy ban châu Âu, hiệp định thương mại EU-Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2020. Đây là hiệp định "thế hệ mới": ngoài việc cắt giảm thuế quan, hiệp định còn có các chương về hàng rào kỹ thuật, biện pháp vệ sinh dịch tễ, dịch vụ, mua sắm công, sở hữu trí tuệ và phát triển bền vững.
Cần phân biệt EVFTA với hiệp định song sinh của nó là Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA). EVIPA được ký ngày 30 tháng 6 năm 2019 nhưng cần được từng quốc gia thành viên phê chuẩn và hiện vẫn chưa có hiệu lực; theo Ủy ban châu Âu, đến giữa năm 2024 đã có 18 nước phê chuẩn. Trong thời gian này, Quốc vụ khanh Thương mại Tây Ban Nha lưu ý rằng hiệp định song phương về khuyến khích và bảo hộ đầu tư giữa Tây Ban Nha và Việt Nam năm 2011 vẫn được áp dụng, và sẽ được EVIPA thay thế khi hiệp định này có hiệu lực.
Để hình dung quy mô quan hệ: theo Ủy ban châu Âu, thương mại hàng hóa giữa EU và Việt Nam đạt 76 tỷ euro năm 2025, trong đó EU thâm hụt 51,7 tỷ euro. Thương mại dịch vụ đạt khoảng 9 tỷ euro năm 2024. Các mặt hàng xuất khẩu chính của châu Âu sang Việt Nam là máy móc và thiết bị, hóa chất và phương tiện vận tải.
Việt Nam xóa bỏ thuế nhập khẩu nào và theo lộ trình ra sao
Hiệp định có tính bất đối xứng: EU có tối đa bảy năm để tự do hóa, còn Việt Nam có mười năm. Theo Bộ Công Thương Việt Nam, ngay khi hiệp định có hiệu lực, Việt Nam đã xóa bỏ thuế đối với 48,5% số dòng thuế, tương đương 64,5% kim ngạch xuất khẩu của EU. Sau bảy năm, tỷ lệ này tăng lên 91,8% số dòng thuế (97,1% kim ngạch) và sau mười năm là 98,3% số dòng thuế (99,8% kim ngạch). Phần còn lại có lộ trình dài hơn hoặc áp dụng hạn ngạch.
Bảng dưới đây tóm tắt những cam kết ảnh hưởng nhiều nhất đến doanh nghiệp Tây Ban Nha, dựa trên tài liệu của Quốc vụ khanh Thương mại Tây Ban Nha và Phái đoàn EU tại Việt Nam. Mức thuế "trước đây" là mức được nêu trong tài liệu của Tây Ban Nha trước khi hiệp định có hiệu lực.
| Sản phẩm | Thuế trước đây (xấp xỉ) | Lộ trình theo EVFTA |
|---|---|---|
| Máy móc và thiết bị điện | Đến 35% | Gần như toàn bộ được miễn thuế từ 2020; phần còn lại sau 5 năm |
| Hóa chất | Đến 5% (một số đến 25%) | Khoảng 70% miễn thuế từ 2020; phần còn lại sau 3, 5 hoặc 7 năm |
| Dược phẩm | Đến 8% | Một nửa miễn thuế từ 2020; phần còn lại sau 7 năm |
| Dệt may | 12% | Miễn thuế từ 2020 |
| Linh kiện ô tô | Đến 32% | 7 năm |
| Ô tô | 78% | 10 năm (9 năm với xe dung tích động cơ lớn) |
| Rượu vang và rượu mạnh | 50% và 48% | 7 năm |
| Bia | — | 10 năm |
| Thịt lợn đông lạnh | Từ 15% đến 40% (các sản phẩm thịt) | 7 năm |
| Sản phẩm sữa | Đến 20% | Tối đa 5 năm |
| Chế phẩm thực phẩm | — | Tối đa 7 năm |
Lộ trình được tính từ tháng 8 năm 2020. Có thể hình dung như sau: các sản phẩm có lộ trình bảy năm đang hoàn tất việc cắt giảm thuế trong giai đoạn 2026-2027, còn các sản phẩm có lộ trình mười năm sẽ về 0% vào khoảng 2029-2030. Thuế suất chính xác của từng năm được quy định tại Nghị định 116/2022/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam, trong đó ban hành Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt EVFTA giai đoạn 2022-2027 theo từng mã hàng. Bạn nên xem bảng trên như tài liệu tham khảo và luôn kiểm tra mã hàng cụ thể của mình.
Cách tra thuế suất cho sản phẩm của bạn
- Phân loại sản phẩm theo mã Hệ thống Hài hòa (HS) (sáu chữ số đầu giống nhau ở EU và Việt Nam).
- Tra thuế suất ưu đãi trên công cụ Access2Markets của Ủy ban châu Âu hoặc trong phụ lục của Nghị định 116/2022/NĐ-CP.
- So sánh với thuế suất thông thường (tối huệ quốc, MFN) để biết nhà nhập khẩu của bạn tiết kiệm được bao nhiêu.
- Cộng thêm các loại thuế nội địa. EVFTA không điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt hay thuế giá trị gia tăng (VAT) của Việt Nam; hiệp định chỉ yêu cầu không phân biệt đối xử giữa hàng châu Âu và hàng trong nước. Với các sản phẩm như rượu vang hay rượu mạnh, bạn cần cộng thuế tiêu thụ đặc biệt khi tính giá bán cuối cùng.
Quy tắc xuất xứ: điều kiện để được hưởng thuế thấp hơn
Thuế suất ưu đãi chỉ áp dụng cho hàng hóa có xuất xứ EU. Một sản phẩm được sản xuất tại Tây Ban Nha nhưng dùng linh kiện từ ngoài EU có thể đáp ứng hoặc không, tùy theo quy tắc cụ thể của mã hàng đó. Hướng dẫn của Ủy ban châu Âu mô tả ba trụ cột:
- Quy tắc cụ thể mặt hàng. Nhiều quy tắc yêu cầu chuyển đổi mã số hàng hóa; một số khác đặt tỷ lệ tối đa của nguyên liệu không có xuất xứ, thường từ 50% đến 70% giá xuất xưởng. Với xe cơ giới, giới hạn là 45%; với phụ tùng ô tô là 50%.
- Hạn mức linh hoạt (de minimis). Bạn có thể dùng nguyên liệu không có xuất xứ mà quy tắc lẽ ra không cho phép, miễn là không vượt quá 10% giá xuất xưởng (với hàng công nghiệp, trừ dệt may) hoặc 10% trọng lượng (với hàng nông sản).
- Không thay đổi hàng hóa. Hàng hóa có thể quá cảnh qua một nước thứ ba, ví dụ một trung tâm logistics tại Singapore, với điều kiện không bị gia công và luôn nằm dưới sự giám sát hải quan. Trong các điều kiện đó, việc dán lại nhãn hoặc chia nhỏ lô hàng được chấp nhận.
Hiệp định cũng cho phép cộng gộp xuất xứ song phương: nguyên liệu có xuất xứ Việt Nam được tính là có xuất xứ trong một sản phẩm châu Âu, và ngược lại. Ngoài ra, hiệp định chấp nhận cơ chế hoàn thuế (hoàn hoặc tạm miễn thuế đối với nguyên liệu nhập khẩu) cho doanh nghiệp làm gia công, sản xuất hàng xuất khẩu.
Cách chứng minh xuất xứ: REX và văn bản tự chứng nhận xuất xứ
Đây là khâu hay xảy ra sai sót nhất. Theo hướng dẫn về xuất xứ của Ủy ban châu Âu (phiên bản tháng 2/2026):
- EU không cấp giấy chứng nhận EUR.1 cho hàng xuất khẩu sang Việt Nam. Xuất xứ được chứng minh bằng văn bản tự chứng nhận xuất xứ trên hóa đơn hoặc chứng từ thương mại khác.
- Nếu lô hàng trị giá trên 6.000 euro, văn bản này phải do nhà xuất khẩu đã đăng ký trong hệ thống REX, cơ sở dữ liệu nhà xuất khẩu đã đăng ký của EU, lập.
- Nếu lô hàng không vượt quá 6.000 euro, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng có thể lập văn bản mà không cần mã số REX, nhưng phải ký tay và gửi bản gốc cho nhà nhập khẩu.
- Mã số REX có giá trị trên toàn EU và cho mọi hiệp định sử dụng hệ thống này. Nếu bạn đã có mã số để xuất khẩu sang Nhật Bản hoặc Canada, mã đó cũng dùng được cho Việt Nam.
- Nội dung văn bản tự chứng nhận được quy định tại Phụ lục VI của Nghị định thư về quy tắc xuất xứ. Ở ô số giấy phép, bạn điền mã số REX của mình và ghi xuất xứ là "EU".
- Chứng từ chứng nhận xuất xứ có hiệu lực 12 tháng kể từ ngày phát hành.
Văn bản tự chứng nhận của nhà xuất khẩu đã đăng ký không cần chữ ký. Hướng dẫn của Ủy ban châu Âu ghi nhận rằng Hải quan Việt Nam đã xác nhận điều này bằng văn bản vào tháng 12 năm 2020, phòng trường hợp nhà nhập khẩu của bạn gặp vướng mắc khi thông quan.
Chi tiết dễ gây tốn kém nhất: không được đề nghị ưu đãi sau
Tại EU, doanh nghiệp có thể đề nghị hưởng ưu đãi sau khi nhập khẩu bằng cách nộp chứng từ xuất xứ muộn hơn. Tại Việt Nam thì không. Theo hướng dẫn của Ủy ban châu Âu, nhà nhập khẩu phải đề nghị hưởng ưu đãi ngay tại thời điểm nhập khẩu và có 30 ngày để nộp chứng từ chứng nhận xuất xứ. Nếu không đề nghị khi làm thủ tục thông quan, họ không thể lấy lại phần thuế đã nộp thừa.
Hệ quả thực tế: văn bản tự chứng nhận xuất xứ phải sẵn sàng khi hàng xuất đi, chứ không phải khi khách hàng yêu cầu.
Không chỉ là thuế quan
EVFTA còn giảm bớt những rào cản không thể hiện trong biểu thuế. Dưới đây là những rào cản thường quan trọng nhất với một doanh nghiệp vừa và nhỏ Tây Ban Nha.
Hàng rào kỹ thuật và vệ sinh dịch tễ
- Ô tô và linh kiện. Việt Nam chấp nhận giấy chứng nhận phê duyệt kiểu loại của EU dựa trên các quy chuẩn UNECE, không cần thử nghiệm bổ sung, đối với xe du lịch và linh kiện. Phụ lục này áp dụng từ năm thứ ba hiệp định có hiệu lực.
- Nhãn "Made in EU". Việt Nam chấp nhận nhãn xuất xứ này cho các sản phẩm phi nông nghiệp, bên cạnh nhãn xuất xứ của từng quốc gia thành viên.
- Thực phẩm. Việt Nam cam kết coi EU là một thực thể thống nhất và áp dụng cơ chế "danh sách trước" (pre-listing): nếu Việt Nam công nhận hệ thống kiểm soát của một quốc gia thành viên, các cơ sở của nước đó được cấp phép mà không cần kiểm tra từng cơ sở. Điều này đặc biệt quan trọng với sản phẩm thịt và sữa.
- Dược phẩm. Doanh nghiệp nước ngoài có thể thành lập công ty con để nhập khẩu thuốc đã được cấp phép, bán cho nhà phân phối và nhà bán buôn, và có kho hàng riêng.
Chỉ dẫn địa lý
Theo Phái đoàn EU tại Việt Nam, 169 chỉ dẫn địa lý của châu Âu được bảo hộ tại Việt Nam, trong đó có Rioja. Điều này có nghĩa là một nhà sản xuất trong nước không được bán rượu vang dưới tên "Rioja" nếu rượu không có nguồn gốc từ vùng đó. Nếu sản phẩm của bạn có chỉ dẫn xuất xứ, hãy kiểm tra xem nó có trong danh sách tại phụ lục của chương sở hữu trí tuệ hay không.
Dịch vụ, đầu tư và mua sắm công
Việt Nam đã mở cửa nhiều lĩnh vực vượt mức cam kết WTO: dịch vụ máy tính (toàn bộ lĩnh vực), dịch vụ môi trường, một phần dịch vụ tài chính, vận tải biển và phân phối, cùng nhiều lĩnh vực khác. Trong bán lẻ, Việt Nam đã bỏ yêu cầu kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) sau năm năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực. Việt Nam cũng tạo thuận lợi cho việc nhập cảnh tạm thời của nhà quản lý, chuyên gia và khách kinh doanh.
Nếu kế hoạch của bạn là có hiện diện riêng tại Việt Nam, hướng dẫn thành lập công ty tại Việt Nam cho người nước ngoài của chúng tôi giải thích các thủ tục cần thiết.
Trong mua sắm công, doanh nghiệp châu Âu được tham gia đấu thầu bình đẳng tại các bộ ngành trung ương, thành phố Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, các đơn vị thành viên của Tập đoàn Điện lực EVN, Tổng công ty Đường sắt VNR và 34 bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế. Ngưỡng mở cửa ban đầu ở mức cao và giảm dần trong 15 năm: với hàng hóa và dịch vụ của các cơ quan trung ương, từ 1,5 triệu xuống 130.000 quyền rút vốn đặc biệt (SDR).
Những sai lầm thường gặp khi xuất khẩu theo EVFTA
- Mặc định sản phẩm của mình "có xuất xứ". Sản xuất tại Tây Ban Nha là chưa đủ: quy tắc của mã hàng mới là yếu tố quyết định. Hãy kiểm tra trước khi báo giá với thuế suất 0%.
- Không đăng ký REX kịp thời. Với lô hàng trên 6.000 euro, không có mã số REX thì không được hưởng ưu đãi.
- Gửi văn bản tự chứng nhận xuất xứ muộn. Việt Nam không hoàn thuế về sau; nếu nhà nhập khẩu không đề nghị ưu đãi khi thông quan, họ sẽ mất quyền này.
- Quên các loại thuế nội địa. Thuế nhập khẩu bằng 0 không đảm bảo giá cạnh tranh nếu sản phẩm chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, loại thuế mà hiệp định không điều chỉnh.
- Bỏ qua các giấy phép sản phẩm. Dược phẩm, thực phẩm có nguồn gốc động vật và các sản phẩm chịu quản lý khác vẫn cần giấy phép hoặc đăng ký tại Việt Nam. Hiệp định đơn giản hóa một số thủ tục nhưng không bãi bỏ chúng.
- Nhầm lẫn quy tắc xuất khẩu và nhập khẩu. Quy tắc cho hàng từ Việt Nam sang EU (với giấy chứng nhận EUR.1 do Bộ Công Thương Việt Nam cấp) không giống quy tắc cho hàng từ EU sang Việt Nam.
Nếu bạn đang cân nhắc Việt Nam như một thị trường, trang gia nhập thị trường Việt Nam của chúng tôi giải thích cách chúng tôi thực hiện phân tích ban đầu và tìm kiếm đối tác.
Câu hỏi thường gặp
EVFTA có xóa bỏ thuế nhập khẩu của Việt Nam đối với mọi sản phẩm châu Âu không?
Gần như mọi sản phẩm, nhưng không cùng lúc. Sau mười năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực, Việt Nam sẽ tự do hóa 98,3% số dòng thuế, chiếm 99,8% kim ngạch xuất khẩu của châu Âu. Một số sản phẩm như đường tinh luyện, muối hay trứng vẫn áp dụng hạn ngạch.
Tôi có cần giấy chứng nhận xuất xứ để xuất khẩu sang Việt Nam không?
Không theo nghĩa truyền thống: EU không cấp giấy chứng nhận EUR.1. Chỉ cần văn bản tự chứng nhận xuất xứ trên hóa đơn, do nhà xuất khẩu đã đăng ký REX lập nếu lô hàng trị giá trên 6.000 euro. Dưới mức này, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng có thể lập, với chữ ký tay.
Có thể áp dụng thuế suất ưu đãi cho lô hàng đã thông quan không?
Tại Việt Nam thì không. Nhà nhập khẩu phải đề nghị ưu đãi ngay tại thời điểm nhập khẩu và có 30 ngày để nộp chứng từ chứng nhận xuất xứ. Sau thời điểm đó, phần thuế đã nộp sẽ không được hoàn lại.
Hiệp định có bảo hộ khoản đầu tư của tôi tại Việt Nam không?
Hiệp định thương mại có các cam kết mở cửa thị trường cho đầu tư trong nhiều lĩnh vực. Việc bảo hộ đầu tư phụ thuộc vào một hiệp định riêng (EVIPA), hiện vẫn chưa có hiệu lực. Trong thời gian này, hiệp định song phương năm 2011 giữa Tây Ban Nha và Việt Nam được áp dụng.
Agilean hỗ trợ bạn như thế nào
Agilean hỗ trợ các doanh nghiệp Tây Ban Nha và châu Âu đánh giá thị trường Việt Nam và chuẩn bị gia nhập thị trường từ TP. Hồ Chí Minh. Chúng tôi cùng đội ngũ của bạn xem xét EVFTA tác động thế nào đến sản phẩm của bạn, kết nối bạn với đại lý hải quan, đơn vị tư vấn và các nhà phân phối tiềm năng tại địa phương, đồng thời theo sát công việc ngay tại Việt Nam. Đội ngũ của chúng tôi làm việc bằng tiếng Tây Ban Nha. Bạn có thể xem cách chúng tôi làm việc tại trang gia nhập thị trường Việt Nam.